SJP

pantałyk

dopuszczalne w grach ✔

pantałyk

tylko w wyrażeniu: zbić kogoś z pantałyku - pozbawić kogoś pewności siebie, wprawić w zakłopotanie; zbić kogoś z tropu


komentarze:

kibrik # 2006-05-22

Moim skromnym zdaniem
pantałyk pochodzi od nazwy góry Pentelikos ( obecnie Penteli), z wnętrza której pozyskiwano marmur na budowę np. Akropolu, pełna była grot, w których można było łatwo zabłądzić, czyli pantałyk można by uznać, że to coś jak właściwa ścieżka w labiryncie, a przenośnie uporządkowany bieg myśli, logiczne wnioskowanie, roztropne postępowanie, rozsądek ( tak jak kiedyś oznaczał w rosyjskim)
Istnieje jeszcze jedno wyjaśnienie, że jest pochodzenia tatarskiego ( tureckiego) i oznacza właściwą drogę, szlak, a zwłaszcza wypraw łupieskich

~gosc # 2006-12-26

pantałyk-kopczyk granicny usypany z ziemi lub kamieni dla oznaczenia terenów wypasów.Sypali ;pantałyki; plemiona koczownicze żyjące w pjerwszym tysiącleciu n.e.naterenach wschodniej europy.
W czasach póżniejszych ;pantałyki;służyły jako punkty oriętacyjne w
czasie podróży przez bezdroża ukrainy.
Zbić [się] z pantałyku-oznaczało utratę oriętacji,błądzenie,niepewność itp.
asceta

~gosc # 2007-10-31

Według Szymona Kobylińskiego: PANTAŁYK - to TATARSKI SZYK BOJOWY.

~gosc # 2007-11-06

Pantałyk, rodzaj umownego miejsca, dawniej podwyższenia, używanego podczas tradycyjnej, staropolskiej gry w Kule. Gra ta do dziś przetrwała w rejonach południowej Francji, w formie o nieco uproszczonych regułach i zasadach, zresztą i tak nikt nie wie naprawdę, po cóż te kule rzuca. Pantałyk tedy, miejsce z którego rzucało się owe najpierw kamienne, później żelazne kule, było to miejsce specjalne, z gliny i łyka udeptane na ziemi, gdzie to rzucający kule panowie stawali, zamach szeroki biorąc, rzucali w kule przeciwnika tak, by je zbić, czyli wybić poza pole gry. Jednak niektórzy co zacieklejsi gracze, w niesportowej iście, ale jakże szlacheckiej duszy bliskiej walce, swoimi kulami starali się zbić nie tyle same kule, co właśnie na pantałyku stojącego przeciwnika - jako że rzuty odbywały się z dwóch pantałyków, naprzeciw siebie, dość niedaleczko. A że odgrażali się przy tym i obelgami obrzucali, tudzież chełpili straszliwie, jako to który drugiego pokona, tako i jeśli przeciwnikowi udawało się uzyskać niesportowe, ale celne trafienie, ów lżący z pantałyku zbity zamilkał zawstydzony, a i nierzadko na zawsze, jako to pamiętnego roku 1678, kiedy to Rozbrat Szczeciniasty Walgierza poczwarę tak z pantałyku zbił, że ten tydzień się odezwać nie mógł! Dziś, kiedy czasy bardziej cywilizowane nadeszły, walka odbywa się jak w czasach dawnych, jeno w uładzonych nieco ochraniaczach.

podano za: http://wiedzmin.zbowid.com.pl/mundi.html

~gosc # 2007-12-13

co prawda nie znam się na pantałykach ale wiem że pisze się "orientacja" a nie "oriętacja" moi Wy lingwiści od siedmiu boleści

~gosc # 2008-01-18

DO GOśCIA -wiesz jak się pisze
;orientacja; ale nie wiesz co to jest ;pantałyk; a ON wie.Nie tyko TY bo SłAWY NAUKOWE też.Wiedzą CI co czytli i uczyli się z książek wydanych przed pierwszą wojną światową,ostęplowaną pieczęcią,w języku rosyjskim;dozwoleno cenzuroju nomier xxx;.Jeszcze w tamtych czasach nie kożystano z Wielkiej Encyklopedji Radzieckiej która jest obecnie podstawowym żródłem naszych lingwistów. kasander

~gosc # 2008-02-17

Do Kasandra - Ty to chyba faktycznie przedwojenny-wtedy analfabetyzm szerzył się na potęgę co to ani pisaty ani czytaty -popatrz co napisałeś w Swoim komentarzu/byk na byku/ -i po co to się mądrzyć??Może jednak warto skorzystać z Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej??

~gosc # 2008-02-18

Do Gościa -zgadłeś ,rzeczywiście,jestem przedwojenny.Analfabetyzm był pospolity,szczegulnie na kresach,gdzie mieszkałem.Dzieciństwo to okres wojny i okupacji,sowieckiej póżniej niemieckiej,brak szkoły polskiej nie pozwoliło opanować języka polskiego na Twoim poziomie.Ale w tym ciężkim okresie,w wieku jedynastu lat,przecztałem całą TRYLOGIE Sienkiewicza.Były to stare wydania,sprzed pierwszej wojny świtowej,opatrzone pieczęcią carskiej cenzury.W tych księgach wyczytałem co to jest ;PANTAłYK;.Dziwi mnie że w Polsce najwieksze Sławy Naukowe nie wiedzą co znaczy to słowo.Do tego,wyprowadzają z języka rosyjskiego,włoskiego,itp.Prawda jest rozproszona ale jedni wiedzą więcej,drudzy mniej,nie znaczy że ktoś z malutkich wie to czego nie wiedzą Wielcy.Miło mi się z Tobą korespoduje,przepominasz mi mojego wnóka.Jest tu prezent dla Ciebie.Jestem początkującym internautą i ciężko mi jest pisać.Z poważaniem KASANDER.

~gosc # 2008-06-29

pozwolę sobie na krótkie podsumowanie powyższych wypowiedzi metodą kopiuj&wklej TM :

1) pantałyk pochodzi od nazwy góry Pentelikos <od: kibrik>

2) pantałyk-kopczyk granicny usypany z ziemi lub kamieni dla oznaczenia terenów wypasów. (od: ~gosc)

3) PANTAŁYK - to TATARSKI SZYK BOJOWY. <od: gosc>

4) Pantałyk, rodzaj umownego miejsca, dawniej podwyższenia, używanego podczas tradycyjnej, staropolskiej gry w Kule.

w 3/4 pojwia się motyw wzniesienia/góry.

~gosc # 2008-08-27

Pantałyk to szlak wytyczony przez zwiadowców tatarskich ( być może kopczykami ) dla nadciągających wojsk.Jeśli sie te znaki usunęło lub poprzestawiało to nadchodzące wojsko nie wiedziało którędy pójść.Stąd: zbić kogoś z pantałyku, czyli pomieszać mu szyki.

~gosc # 2009-03-28

... orientacja, ostemplowana, szczególnie - nie dajmy zbić się z pantałyku. Pozdrawiam ...

~gosc # 2010-05-29

Ja natomiast polecam lekturę poniższego linka jeśli juz o pantałyk chodzi:
http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=1258

~gosc # 2011-01-13

wedle http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=1258 "Słownik języka polskiego pod. Red. W. Doroszewskiego informuje, że polskiemu zbić z pantałyku odpowiada rosyjskie sbit’ s pantałyku, natomiast Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. H. Zgółkowej – że pantałyk pochodzi z rosyjskiego pantałyk.
Etymologiczny słownik języka rosyjskiego M. Vasmera podaje aż trzy hipotezy etymologiczne - pantałyk pochodzi od:
■1) azerbejdżańskiego pand i formantu -lik 'chytrość, wiedza',
■2) ukraińskiego pantalik 'pętla',
■3) bawarskiego pantl 'pętla, problem do rozwiązania'." To drobny fragment objaśnień...

~gosc # 2011-02-27

zbić z pantałyku
Zaciekawiło mnie, co oznacza pantałyk w zwrocie zbić z pantałyku. Skąd pochodzi to słowo?
Istotnie, słowo pantałyk jest intrygujące – niejasne znaczeniowo, o niepewnej etymologii. Występuje w słownikach języka polskiego z komentarzem, że zakres jego użycia jest ograniczony do frazeologizmu zbić kogo z pantałyku, czyli 'wprawić w zakłopotanie, pozbawić kogoś pewności siebie, zbić z tropu'. Jedynym znanym mi autonomicznym użyciem słowa pantałyk – choć w specyficznej funkcji – jest taki właśnie tytuł opowiadania (i całego zbioru zawierającego to opowiadanie) Mariana Pilota, Warszawa, 1970 r. Nie przybliża on jednak ani nie wyjaśnia znaczenia słowa; por. stwierdzenie S. Dubisza: „Ową częściową dwuznaczność i nieprzezroczystość semantyczną językowej warstwy omawianych opowiadań M. Pilota sygnalizuje m.in. tytuł całego zbioru, będący zarazem tytułem jednego ze składowych utworów” (Formy i funkcje archaizacji w zbiorze opowiadań Mariana Pilota pt. „Pantałyk”, Prace Filologiczne 1986, XXXIII, s. 386).
Słownik języka polskiego pod. Red. W. Doroszewskiego informuje, że polskiemu zbić z pantałyku odpowiada rosyjskie sbit’ s pantałyku, natomiast Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. H. Zgółkowej – że pantałyk pochodzi z rosyjskiego pantałyk.
Etymologiczny słownik języka rosyjskiego M. Vasmera podaje aż trzy hipotezy etymologiczne - pantałyk pochodzi od:
1) azerbejdżańskiego pand i formantu -lik 'chytrość, wiedza',
2) ukraińskiego pantalik 'pętla',
3) bawarskiego pantl 'pętla, problem do rozwiązania'.
Przydatne do opracowania etymologii i historii pantałyku są dotychczasowe ustalenia: wyraz pojawił się stosunkowo późno (pierwsze poświadczenia w XIX w., zakres występowania ograniczony do języka polskiego, rosyjskiego, białoruskiego i ukraińskiego). Jest to wyraz niesłowański, zapożyczony. Wiele wskazuje na jego orientalną proweniencję, por. zwłaszcza tureckie (często przez język rosyjski dokonywane) zapożyczenia: bałyk, tur. bałyk 'ryba', fraz. (chodzić) na bałyku; basałyk, tur. basałyk, żart 'dziecko, nicpoń'; baszłyk, tur. baszłyk 'rodzaj ciepłego kaptura'; jarłyk, tur. jarłyk 'dekret władców tureckich', paszałyk|paszalik, tur. paszałyk 'prowincja turecka pod zarządem paszy', także szaszłyk, tur. szaszłyk 'potrawa z mięsa'.
Obok formy pantałyk jest poświadczona też postać pantalik: „Najmłodszy z Tutunfowiczów, znany powszechnie z pantaliku swego, z którego niczym zbić go nie było można, odezwał się na pół żartobliwie, na pół durnie” (Eliza Orzeszkowa, Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego).
W rozwiązywaniu historii pantałyku pojawił się też wątek włoski. Od XVI w. W modzie włoskiej (która wraz z Boną Sforzą przybyła do Polski) ważna rolę grały najpierw puntały i puntaliki (por. włoskie puntale 'trzpień w klamrze' etymologicznie związane z łac. pungere 'kłuć' i punctum; stąd pol. punkt, punktualnie), następnie pontały i pontaliki [por. np.: „Co owych nastało dziwnych pontalików, feretów; a snadź już drudzy nie tylko na głowie, ale i na nogach te pontały a te ferety sobie przyprawują” (M. Rej, Zwierzyniec); „U niewiast teraz łańcuchy na szyi wiszą, około szat pontały, na uszach perły, na ręku manele” (Sebastian Petrycy)], a być może później, kiedy owe klamry, guzy, metalowe ozdoby noszone na głowie, szyi, nogach, na sukniach wyszły z mody, pozostały już tylko hiperpoprawne pantaliki, jako ogólna nazwa biżuterii, klejnotów, przenośnie bogactwa, pewności siebie. Zbić kogo z pantałyku to 'odsłonić, pozbawić go oficjalności, świąteczności, przepychu i związanej z tym pewności siebie'.
Mimo wielu prób tajemnica pantałyku pozostaje nierozwiązana!
Serdecznie pozdrawiam
— Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

~gosc # 2011-04-17

Piękna analiza...

~gosc # 2011-12-20

Piękna analiza...ale nie prawdziwa.Z całym szacunkiem dla Pani Prof.Krystyny Długosz i jej dorobku naukowego ja ledwo umiejący pisac po polsku podważam cały wywód o pochodzeniu iznaczeniu słowa ;pantałyk;.Nie potrzebne było szukanie żródeł w Bawarii czy Azerbejdżanie,wystarczyło poszukac w polskiej literaturze.Polecam powieśc Ogniem i Mieczem,wydanie z przed I Wojny Światowej.Z poważaniem gośc

szulmin # 2011-12-20

W jaki sposób występowanie tego słowa u Sienkiewicza podważa prawdziwość analizy językoznawczyni? Czyżby Sienkiewicz przeprowadził na łamach swojego utworu lepszą analizę, czy może sugerujesz, że to właśnie on owo słowo wymyślił? Proszę rozwinąć myśl, gościu.

~gosc # 2011-12-21

Do szulmina.Wcześniej Pani H.Zgółkowa w swoim słowniku pochodzenie słowa;pantałyk;określiła jako rosyjskie,nie zaprzecza temu pani K.Długosz co jest błędem.Pani K.Długosz jako region występowania słowa podaje Polska,Rosja,Ukraina a szuka dowodów pochodzenia w dalekich krajach jak Azerbejdżan czy Bawaria.Wymienia autorów którzy użyli słowa;pantałyk;ale nie ma wśród nich H.Sienkiewicza co znaczy że nie czytała tego starego wydania.H.Sienkiewicz nie wymyślił tego słowa tylko wyjaśnił przypisem-kopczyk graniczny...Następny temat :patyczkowac się;który Pani Profesor umieściła w SJP dla nauki młodego pokolenia.KASANDER Gośc
.S

~gosc # 2012-01-22

PANTAŁYK (Pantałykas POSPOLITUS)- to określenie słowa "rosłina" nazywane przez antyczne plemiona indiańskie występujące na terenach Ameryki południowej. W wolnym tłumaczeniu to słowo oznacza patyk z długimi liśćmi. . Encyklopedia

~gosc # 2012-05-27

Pantałyk to oznakowanie wytyczające trasę przemarszu armii mongolskiej. W terenie pustynnym był to odpowiednio skonstruowany pagórek, zaś w terenie zalesionym drzewa ze specjalnie obciętymi wierzchołkami. Misjscowa ludność starała się usunąć lub zmienić te oznakowania aby armia wroga straciła orientację w terenie.

~gosc # 2012-05-27

Pantałyk to oznakowanie wytyczające trasę przemarszu armii mongolskiej. W terenie pustynnym był to odpowiednio skonstruowany pagórek, zaś w terenie zalesionym drzewa ze specjalnie obciętymi wierzchołkami.Oznakowanie te wykonywały ddziały zwiadowcze idące przed armią. Miejscowa ludność starała się usunąć lub zmienić te oznakowania aby armia wroga straciła orientację w terenie.

~gosc # 2012-10-19

"pan ta łyka czy spi?" - takie pytanie zadał pewien Sarmata swemu kompanowi podczas spijania miodów.

~gosc # 2013-01-30

Choć to nie naukowe, to moja teoria jest taka:
Pantałyk to górna część gardła.
Gdy ktoś uważa, że mówi coś bardzo mądrze to właśnie tej części gardła używa.
Zbicie z pantałyku, samemu można sobie dopowiedzieć.

Paranoix

~gosc # 2013-01-30

Taaa..
A pantarej to część rei, po której w czasie deszczu spływa cała woda z żagla. Wtedy mówi się, że wszystko płynie.

~gosc # 2014-02-21

"Pan"-to z greckiego wszechogarniający, "ta"-można wywieść od Tanatosa, bożka śmierci, natomiast "łyk" to nasze słowiańskie łyko, czyli elastyczny materiał pozyskiwany z kory drzew a służący do wiązania i pętania różnych rzeczy. Zatem "pantałyk" to wszechogarniająca, śmiertelna uwięź. Co do jego znaczenia w związku frazeologicznym "zbić z pantałyku", to chodzić może zarówno o uwolnienie kogoś z tej uwięzi, co sprawia, że delikwent jest oszołomiony nowo zdobytą wolnością i szczęściem, jak i o pobicie kogoś będącego na tej uwięzi, co sprawia, że jest jeszcze bardziej zdezorientowany i przygnębiony. ;)
/Gilmijar

~gosc # 2014-03-23

Przeszukałem wydanie Ogniem i Mieczem z roku 1901 przepisane na wikisource (http://pl.wikisource.org/wiki/Ogniem_i_mieczem) i słowa pantałyk tam nie znalazłem. Możliwe że chodziło o wydanie z 1884 ale takim nie dysponuje.