SJP
SŁOWNIK SJP

się

dopuszczalne w grach

siebie

zaimek zwrotny; *nieakcentowana forma celownika "se" potoczna, używana głównie w języku mówionym

się

dopuszczalne w grach

się

zaimek nieokreślony, wskazujący, że:
a) daną czynność wykonuje pewna zbiorowość, zwykle zgodnie z normami, zwyczajami (np. "Żywy" pisze się przez zet z kropką. U nas uprawia się żyto.);
b) mówiący jest wykonawcą czynności (np. Kupiło się co nieco.);
c) czynność dotyczy każdej osoby znajdującej się w danej sytuacji (np. Nie wie się, zanim się nie spróbuje.)

POWIĄZANE HASŁA:


KOMENTARZE:

kurnikola # 2006-03-16

się to znaczy np jak SIĘ masz

fladra21 # 2007-02-06

a nie jak siebi emasz
hihihihihiihih

~gosc # 2007-12-02

śmieszne

czochrajbobraa # 2008-01-23

a w pisanym to juz nie? dziwne

zembusx33 # 2009-04-19

jeszcze nie dawno nie bylo.
zdecydujcie sie .. ;/ ;|

~gosc # 2012-06-11

czochrajbobraa # 2008-01-23
a w pisanym to juz nie? dziwne - możeš se pisać co se zehceš :D

mirnal # 2013-01-14

Pomijanie 'się' przy powtórkach domyślnych, powoduje niejednoznaczny odbiór, np. dzisiaj media - "Tragedia w Warszawie. Policjant ranił żonę, zabarykadował się, a potem zabił".
Nie wiadomo kogo zabił. Oczywiście, ci, co obserwują na bieżąco doskonale wiedzą, ale językowo jest to niejasne...

~gosc # 2016-12-19

Się zrobiłem se robiac?

mirnal # 2017-03-03

Błędne umieszczenie *się* przed czasownikiem

Czy w tekstach prawnych (przepisy, definicje, twierdzenia) można postawić zaimek się przed czasownikiem?

Poloniści uważają, że zaimek 'się' może występować zarówno przed czasownikiem, jak i po nim.

W języku potocznym (mówionym, szybkim) niekiedy mamy problemy z postawieniem 'się' w miejscu, które zaplanowaliśmy, ale w ferworze dyskusji może to nie razić naszych słuchaczy, jak i nas samych. Podobnie w tekstach o treści żartobliwej, przekornych felietonach, tudzież poezji. W zdaniach pytających 'się' przed czasownikiem często bywa pożądane. Regułą jest także niestawianie się na początku zdania - 'Się uczysz, Się nie wychylaj!, Się znajdujesz?'.

Jednak w zdaniach oznajmujących - pisma urzędowe, podręczniki, rozprawy naukowe, instrukcje, normy techniczne, obwieszczenia, przepisy, definicje, objaśnienia encyklopedyczne itp. stawianie 'się' przed czasownikiem należy uznać za usterkę. Dalsze uwagi dotyczą takich właśnie zdań.

Przeglądając szereg poważnych oficjalnych wydawnictw można zaryzykować pogląd, że w prawidłowo zredagowanym tekście, zaimek 'się' powinien znajdować się wyłącznie po czasowniku. Kolejność odwrotna w oficjalnym języku powinna być uznana za usterkę. Zasada ta dotyczy nie tylko czasowników, ale i innych części mowy ('składać się, składa się, składaj się, składając się, składający się, składanie się').

Nawet w tekście Konstytucji 1997 (dostrzeżono tam także wiele innych błędów) zaimek 'się' umieszczono po czasowniku, mimo że zdanie rozpoczęto w sposób charakterystyczny dla zdanie pytającego (art. 37.1) -
'Kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji'.

Tamże, wśród kilkudziesięciu zdań zawierających 'się', jednak kilka z nich ma odwrotną kolejność.

'Art. 116.2 - [...] Jeżeli Sejm nie może się zebrać na posiedzenie, o stanie wojny postanawia Prezydent Rzeczypospolitej.
Ponieważ się dotyczy zebrać, a nie może, przeto należałoby zmienić kolejność na zebrać się'.

'Art. 53.2 - [...] Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują'.
Tutaj mamy trudniejszy przypadek - 'tam, gdzie się znajdują' jest infantylizmem językowym niegodnym poważnego aktu prawnego, zatem przestawienie zaimka niewiele zmieni... Należałoby przeredagować koniec zdania (przykładowo) - '... do korzystania z pomocy religijnej w miejscu ich przebywania'. W tym oraz w wielu innych przypadkach dyskusja na temat kolejności występowania zaimka zwrotnego 'się' jest bezprzedmiotowa, jako że poprawniej byłoby zrezygnować z niego na rzecz zupełnie innej konstrukcji zdania.

Interesującym przykładem jest także art. 91.2 -
'Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową'.
Gdyby uznać, że 'się' dotyczy 'da', byłby to poprawny fragment (z punktu widzenia omawianego problemu). Jednak 'się' dotyczy 'pogodzić'. Mamy tu większą usterkę - w tak uroczystym tekście 'da(ć) się' jest zdecydowanym infantylizmem językowym. Poprawniej byłoby (przykładowo) - .'.. jeżeli ustawy tej nie można pogodzić z umową'.

Ciekawe, ale w tekście przedostatniej konstytucji (ostatniej w PRL) jest kilkanaście zdań zawierających omawiany zaimek zwrotny i we wszystkich zdaniach występuje on po czasowniku. To nie może być przypadek - zdania te napisano poprawnie!

Zdanie jest towarem (jak niemal wszystko na tym naszym świecie), zatem jest tworzone, sprzedawane, przechowywane, eksploatowane i wyrzucane (zapominane). Jest także oceniane. Towar (tu - zdanie) może być wykonany lepiej lub gorzej, poprawniej lub mniej poprawnie.

W języku urzędowym (oficjalnym) każde zdanie zawierające zaimek zwrotny 'się' przed związanym z nim słowem można przeredagować uzyskując proponowaną kolejność lub rezygnując z tego zaimka.

Nie istnieje zdanie zawierające zaimek 'się' umieszczone przed słowem z nim związanym, którego nie można byłoby zmienić w omawiany sposób otrzymując zdanie poprawniejsze. W oficjalnych tekstach zaimek 'się' postawiony w krytykowany sposób deprecjonuje ów tekst.

Obecna konstytucja obowiązuje 10 lat. Podczas redagowania kolejnej ustawy zasadniczej, należy zastosować właściwy szyk czasownika i zaimka 'się', o co apeluję do tekstu jej twórców. Jakie jest stanowisko polonistów interesujących się prawem albo prawników zastanawiających się nad językiem polskim?

1 października 2007 r.

~gosc # 2017-03-03

WG, nie wklejaj obszernych fragmentów mirnaliów, bo i tak nikt ich nie czyta - jak ktoś się zainteresuje, to sobie znajdzie w zasobach sieciowych (możesz ewentualnie podać link).

~gosc # 2017-03-03

http://www.gazetawroclawska.pl/artykul/747253,profesor-miodek-reklamacji-sie-nie-uwzglednia-czyli-gdzie-jest-miejsce-sie-w-zdaniu,id,t.html

Jakie błędne, to Twój wariant jest gorszego sortu i najwyraźniej uległeś rusyfikacji.

mirnal # 2017-03-03

Niestety - większość czytelników ignoruje najważniejsze warunki, które muszą być najpierw spełnione. Moje opracowanie dotyczy zdań oznajmujących oraz oficjalnych, czyli takich, które stosowane są w encyklopediach, regulaminach, rozważaniach, nie zaś w beletrystyce czy w j. potocznym. Proszę pokazać zdanie z "się" przed czasownikiem we współczesnej encyklopedii lub w akademickim podręczniku.

~gosc # 2017-03-03

Masz rację, bo nie powiemy: w Wołominie się je wół, tylko: w Wołominie je się wół.