SJP
SŁOWNIK SJP

X

Ostatnie znaczenia

# sztumski 2020-12-22 meg

przymiotnik od: Sztum

przymiotnik od: Szutm

# anulacja 2020-11-02 tevex

dawniej: uznanie czegoś za nieważne; unieważnienie, anulowanie

odwołanie czegoś; unieważnienie

# aktorzyca

pogardliwie: aktorka; aktorzyna, aktoreczka

pogardliwie: aktorka

# akcydensik

dawniej, żartobliwie: akcydens - dochód uboczny, zwykle nielegalny

zdrobnienie od: akcydens

# akcjonalista

dawniej: akcjonariusz

posiadacz akcji, współwłaściciel spółki akcyjnej; akcjonariusz

# aigu

[czytaj: egü] znak akcentacji w ortografii francuskiej

znak akcentacji w ortografii francuskiej

# agrawacyjny

wyolbrzymiony, pogłębiony, nadmiernie obciążony

przymiotnik od: agrawacja

# agramatyczny

pozbawiony związków gramatycznych

bez związków gramatycznych

# agenturowy

1. agentura (grupa szpiegów); agenturalny, szpiegowski;
2. agentura (przedstawicielstwo jakiegoś przedsiębiorstwa); agencyjny

powiązany z agenturą, dotyczący agentów lub agentury; agenturalny, szpiegowski

# Afrykaniec

potocznie, pogardliwie: Afrykanin

# afryka

środowiskowo:
1. bieda, głód, ubóstwo;
2. egzotyka

środowiskowo: bieda, głód, ubóstwo

# afirmacyjny

pozytywny, przychylny; afirmatywny, aprobatywny

dotyczący afirmacji

# afektowny

dawniej: uczuciowy

przesadny, wymuszony, wykwintny (dawniej)

# aerotyczność

brak zmysłowości, erotyzmu

aerotyczny

# aerosprężysty

cechujący się łagodną podatnością na działanie strumieni gazowych

# adulator

dawniej: pochlebca

dawniej pochlebca

# adiutancik

żartobliwie lub pogardliwie: adiutant

zdrobnienie od: adiutant

# adenotom

przyrząd medyczny do usuwania migdałka gardłowego

# adalina

biały krystaliczny proszek, środek uspokajający i łagodnie nasenny; karbromal

ureid kwasu bromodwuetylooctowego, środek uspokajający i łagodnie nasenny; karbromal

# acmiola

[czytaj: akmiola] fabryczna nazwa dźwiękowego stołu montażowego do produkcji filmu

fabryczna nazwa dźwiękowego stołu montażowego do produkcji filmu

# abszytowy

dawniej: związany ze zwolnieniem ze służby

przymiotnik od: abszyt

# absta

środowiskowo: stan głodu narkotycznego

objawy głodu narkotycznego

# abrewiator

przestarzale: osoba dokonująca skrótów jakiegoś tekstu

# abrazo

forma witania się mężczyzn, przyjęta w Ameryce Łacińskiej

przyjęta w Ameryce Łac. forma przywitania się mężczyzn, uścisk, objęcie

# abdul

1. w gwarze uczniowskiej: osoba głupia, nierozgarnięta; tuman, bezmózgowiec, przygłup;
2. w gwarze przestępczej: Arab

określenie używane w gwarze uczniowskiej oznaczające osobę ocenianą negatywnie lub Murzyna, człowieka o ciemnej karnacji

# abatysa

dawniej: przełożona klasztoru żeńskiego w niektórych klasztorach

przełożona klasztoru żeńskiego w niektórych klasztorach; forma żeńska słowa "abat"

# aparycyjny

rzadko: dotyczący wyglądu zewnętrznego

przymiotnik od: aparycja

# apeiron

[czytaj: apejron] w greckiej filozofii przyrody: bezgraniczna, bezkształtna pramateria, będąca elementarnym tworzywem przyrody; apejron

bezgraniczna, bezkształtna pramateria, będąca elementarnym tworzywem przyrody - wg Anaksymandra z Miletu; apejron

# armenizm

wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa wzorowane na języku armeńskim (ormiańskim) albo z niego przejęte

# arieracja

w psychologii: stan niedorozwoju umysłowego

# argolida

mieszkaniec Argolidy (nomosu w Grecji)

# arbuziarz

1. w gwarze uczniowskiej: osoba dobrze zbudowana i wysportowana;
2. w gwarze złodziejskiej: bandyta bijący ofiary w głowę

# aponeurologia

nauka o wiązadłach

# antyreformistyczny

sprzeciwiający się wprowadzaniu reform ustrojowych, społecznych i gospodarczych

# antypropagandowy

przeczący oficjalnej propagandzie

# antypozytywizm

zespół doktryn filozoficznych odrzucających pozytywistyczne zasady uprawiania nauk

# antypowstańczy

przeciwny zbrojnemu wystąpieniu w imię wolności

# antypartyjny

występujący, skierowany przeciwko partii (organizacji politycznej)

# antykonformista

osoba sprzeciwiająca się postawie społecznej nakazującej bezkrytyczne akceptowanie ogólnie przyjętych norm i wzorów postępowania

# antykomania

żartobliwie: przesadny kult antyku (kultury i sztuki starożytnej)

# antyindywidualizm

sprzeciwianie się poczuciu niezależności i odrębności osobistej

# antygangowy

przeznaczony do walki z gangami

# ankietomania

żartobliwie: przesadna skłonność do stosowania ankiet

# anhelizm

zespół cech właściwych Anhellemu (bohaterowi poematu Juliusza Słowackiego): łagodne usposobienie, spolegliwość, altruizm, gotowość do poświęceń itp.; anhellizm

# anhellizm

zespół cech właściwych Anhellemu (bohaterowi poematu Juliusza Słowackiego): łagodne usposobienie, spolegliwość, altruizm, gotowość do poświęceń itp.; anhelizm

# angioneuroza

nerwica polegająca na rozstroju czynności układu współczulnego; neuroza naczyniowa

# amfiploidalny

związany z organizmem roślinnym powstałym ze skrzyżowania różnych gatunków diploidalnych

# amonować

w rolnictwie: dodawać związki amonu do paszy

# ametamorfoza

brak możliwości przeobrażenia

# ametamorficzny

związany z brakiem możliwości przeobrażenia

# ambiopia

podwójne widzenie spowodowane niesprawnością mięśni zewnętrznych gałki ocznej; diplopia

# diplopia

podwójne widzenie spowodowane niesprawnością mięśni zewnętrznych gałki ocznej; ambiopia

podwójne widzenie, spowodowane niesprawnością mięśni zewnętrznych gałki ocznej

# alpidowy

mający cechy typowe dla fałdowych łańcuchów górskich powstałych wskutek orogenezy alpejskiej

# allotropia

występowanie tego samego pierwiastka w odmianach różniących się od siebie budową wewnętrzną; alotropia, polimorfizm

# alotropia

występowanie tego samego pierwiastka w odmianach różniących się od siebie budową wewnętrzną; allotropia, polimorfizm

występowanie tego samego pierwiastka w odmianach różniących się od siebie budową wewnętrzną; polimorfizm

# aksopodium

typ nibynóżki u niektórych pierwotniaków

# aksonometr

przyrząd do wykonywania rzutów równoległych na płaszczyznę

# akordzista

środowiskowo: osoba uzależniona od wielu substancji psychoaktywnych; politoksykoman

# agrykultura

kultura, agrokultura; rzadko:
1. ogół czynności zmierzających do ulepszenia techniki uprawy roli;
2. hodowla i uprawa roślin

# afrykatyzacja

proces, w wyniku którego dana spółgłoska staje się afrykatą - spółgłoską zwarto-szczelinową

# afrykanizm

element językowy lub kulturowy charakterystyczny dla języka afrykańskiego lub kultury afrykańskiej

# afektoterapeuta

specjalista leczący przez oddziaływanie na stan emocjonalny pacjenta

# afektoterapia

leczenie polegające na oddziaływaniu na stan emocjonalny pacjenta

# Connery meg

nazwisko, m.in. Sean Connery [czytaj: szon KOnery] - aktor brytyjski (1930-2020)

Sean Connery [czytaj: szon KOnery] aktor brytyjski (1930-2020)

# odklikać tevex

potocznie: odznaczyć kliknięciem myszy komputerowej

# astroaeronautyka

nauka zajmująca się podstawami teoretycznymi i realizacją ewentualnych lotów międzyplanetarnych

# asocjalny

rzadko: obojętny na sprawy społeczne; aspołeczny, niespołeczny

aspołeczny; obojętny na sprawy społeczne

# artyficjalny

dawniej: nienaturalny, sztuczny

nienaturalny, sztuczny

# artycha

gwarowo:
1. artystka;
2. złodziejka, przestępczyni;
3. kobieta przysparzająca wielu kłopotów; numerantka

# artycha

gwarowo:
1. artysta;
2. złodziej, przestępca;
3. mężczyzna przysparzający wielu kłopotów; numerant, ananas, ziółko, ancymonek

gwarowo:
1. artysta;
2. złodziej, przestępca

# argental

dawniej: stop miedzi, niklu i cynku; mosiądz wysokoniklowy, alpaka, argentan

mosiądz wysokoniklowy; alpaka, argentan

# archaika

rzadko: to, co jest właściwe odległym czasom; archaiczność, pradawność, prastarość, starodawność

archaiczność

# awuesiak

potocznie: awuesowiec - członek AWS (Akcji Wyborczej "Solidarność")

# ażurowość

1. cecha czegoś zrobionego z materiału z otworkami;
2. delikatność, przejrzystość, przezroczystość; koronkowość

# antymitotyk

lek hamujący podział komórek, używany głównie w leczeniu chorób nowotworowych; cytostatyk, lek antymitotyczny, lek cytostatyczny, lek onkostatyczny

# cytostatyk

lek hamujący podział komórek, używany głównie w leczeniu chorób nowotworowych; antymitotyk, lek antymitotyczny, lek cytostatyczny, lek onkostatyczny

związek, który powoduje wstrzymanie procesów podziału komórek

# armatohaubica

działo łączące cechy armaty i haubicy; haubicoarmata

# haubicoarmata

działo łączące cechy haubicy i armaty; armatohaubica

działo łączące w sobie cechy haubicy i armaty

# autologiczny

taki, w którym osobnik otrzymuje własne komórki macierzyste, np. przeszczep autologiczny

# antyjądrowy

skierowany przeciw wytwarzaniu i stosowaniu broni jądrowej; antyatomowy, przeciwatomowy, przeciwjądrowy, antynuklearny

# alogenny

wywołujący coś obcego, jakiś rodzaj obcości itp.

# antypsychologistyczny

przeciwstawny psychologizmowi

# antyprotekcjonistyczny

skierowany, wymierzony przeciwko polityce ochrony produkcji i handlu krajowego

# adyfenina

środek działający rozkurczająco na mięśnie gładkie

# ekonomik

potocznie:
1. szkoła średnia o profilu ekonomicznym;
2. budynek szkoły średniej o profilu ekonomicznym;
3. nauczyciele i uczniowie szkoły średniej o profilu ekonomicznym

# grzejnik

środowiskowo: narkoman; narkus, ćpun, ćpacz, szprycer, rastman, dragster

# dragster

potocznie:
1. narkoman; narkus, ćpun, ćpacz, szprycer, rastman;
2. kierowca samochodu wyścigowego z silnikiem odrzutowym lub tłokowym

potocznie:
1. narkoman; ćpun;
2. kierowca samochodu wyścigowego z silnikiem odrzutowym lub tłokowym

# grzejnik

1. urządzenie do ogrzewania;
2. grzejnik konwekcyjny - grzejnik centralnego ogrzewania; konwektor

urządzenie ogrzewające

# rycyna

1. potocznie: olej rycynowy - olej z nasion rącznika używany jako środek przeczyszczający;
2. białko o silnych właściwościach toksycznych występujące w nasionach rącznika pospolitego

potocznie: olej rycynowy - olej z nasion rącznika używany jako środek przeczyszczający

# ekonomik

1. specjalista z dziedziny ekonomiki, badający zjawiska występujące w określonym dziale gospodarki, w jakimś rodzaju przedsiębiorstw;
2. dawniej: ekonomista

dawniej: ekonomista

# LIFO

skrót od: Last In, First Out - metoda wyceny rozchodu zapasów, polegająca na księgowaniu rozchodu począwszy od ostatniej jednostki przyjętej do magazynu; lifo

skrót angielskiego: Last In, Firts Out - metoda wyceny rozchodu zapasów, polegająca na księgowaniu rozchodu począwszy od ostatniej jednostki przyjętej do magazynu

# strumienica 2020-10-10

urządzenie do przenoszenia cieczy, gazu lub ciała sypkiego, niemające części ruchomych; dzieli się na ejektory i iniektory

urządzenie do ukierunkowania przepływu cieczy gazów

# zawiasa 2020-10-08

dawniej, dziś regionalnie: zawias

rzadziej: zawias

# zawiadować

dawniej: zawiadywać

# zatrzaska

gwarowo: zatrzask - guzik złożony z dwóch części wchodzących jedna w drugą

gwarowe określenie zatrzasku

# dewulgaryzacja

utrata, zanik cechy ordynarności, nieprzyzwoitości

# przetoby 2020-10-07

spójnik "przeto" wraz z cząstką trybu przypuszczającego

# natomiastby

spójnik "natomiast" wraz z cząstką trybu przypuszczającego

# jednakowożby

spójnik "jednakowoż" wraz z cząstką trybu przypuszczającego

# jakożby

spójnik "jakoż" wraz z cząstką trybu przypuszczającego

następne >